Leiderschap ontvangen op de online steppe

Leiderschap en samenwerking, het zijn mooie onderwerpen, waarvan je vaak inspirerende voorbeelden vindt in de sport en de kunst. Voor mij is de film “Any Given Sunday” met in de hoofdrol Al Pacino een van de beste voorbeelden. In deze film gaat het niet alleen over leiderschap nemen maar ook over leiderschap ontvangen.

Het mooiste (en misschien wel bekendste) moment van de film is de ‘inspirational speech’ van Al Pacino, die hij afsluit met de woorden: “We heal as a team or die as individuals. [..] That’s all it is. Now what are you gonna do?”

Tijdens de speech zie je de leden van het team opstaan en een stam vormen. In de kerstvakantie las ik het boek “De oorsprong van onze politiek” van Francis Fukuyama. Hij staat stil bij leiderschap en volgerschap, bij het ontstaan van stammen en de ontwikkeling van een samenleving. De analyse van Fukuyama maakte voor mij duidelijk hoe groepen en instituten zijn ontstaan. Deze zijn immers het resultaat van eerder gemaakte keuzes en van constructen die met een bepaald doel zijn ontwikkeld.

Van steppe naar industrie

Fukuyama beschrijft hoe we als mensen in stammen van verwanten samenleefden. De leider moest daar zijn leiderschap verdienen. Hij had daarvoor moed, kracht en wijsheid nodig. Hij moest over het vermogen beschikken om rechtvaardig te arbitreren als er conflicten waren. Mensen wilden, toen en nu, dat er recht wordt gedaan.

De stammen groeiden door de tijd en werden steeds complexer. Mensen gingen zich vestigen in landbouwgemeenschappen en vanaf de industriële revolutie vormden ze zelfs nog complexere samenwerkingsverbanden: organisaties met arbeidsdeling en managementtechnieken.

In deze ontwikkeling is het leiderschap geleidelijk overgedragen aan de gevormde instituten. Mensen werden binnen die structuren aangesteld en daarin schuilt een fundamentele verandering. De “managers” binnen bedrijven zijn hierdoor niet meer te vergelijken met de oorspronkelijke leiders van de stammen en dorpsgemeenschappen.

Van industrie naar online steppe

Trek je de lijn uit het boek van Fukuyama door naar de organisaties van nu, dan zijn we behoorlijk tegen-natuurlijk bezig met leiderschap. Managers, recruiters, HR-professionals en zelf-benoemde leiders schuiven met mensen en ‘ritselen wat’ met de samenstelling van teams. We denken dat een training de manager transformeert in een resultaatgerichte leider en zijn zelfs soms van mening dat het goed is om ‘de leider van buiten te halen’. We beschouwen het als een pluspunt als ‘de nieuwe leider’ geen historie heeft met het team, met de stam.

“Stommer dan stom”, zou je kunnen concluderen na het boek van Fukuyama gelezen te hebben.
Maar het ligt wel iets genuanceerder. De instituten van de afgelopen eeuwen waren antwoorden op destijds actuele vragen. Er was behoefte aan grote constructen, terwijl we nu heil verwachten van kleine en wendbare eenheden. Deze eenheden vinden we in bijvoorbeeld zelfsturende teams en op de (online) steppes van nu: Facebook en LinkedIn.

De verschillende stammen op deze steppes vormen een katalysator voor maatschappelijke ontwikkelingen en staan aan de basis van revival van de traditionele leider. Deze leider komt voort uit de eigen groep en blinkt daar uit in moed, kracht en wijsheid. De leden vertrouwen deze leider als er recht moet worden gesproken en transformeren de ‘eenzame gek’ in een leider door hun bereidheid hem of haar te volgen.

Leiderschap van stammen/communities

In de analyse van Fukuyama vind je ook aanknopingspunten voor stamvorming en leiderschap in de huidige tijd. Om de stammen van nu, de communities, te kunnen leiden moeten leiders:

1. Leiderschap ontvangen - Leiderschap zal moeten worden verdiend en mensen moeten bereid zijn om het te schenken. Leiderschap is een verantwoordelijke rol: de leider moet verantwoording afleggen aan de stam en kan zijn of haar leiderschap ook weer verliezen. Leiderschap is een geschenk, voor kortere of langere tijd.
2. Stammen vormen - Om organisaties van nu te kunnen transformeren in een verzameling van wendbare eenheden is de groepsvorming (de opbouw van de stam) een belangrijk gegeven. Ontwikkeling van (talent voor) leiderschap moet binnen de stam plaatsvinden, zodat “het hoger management”, “de HR-professional” of “de directeur” geen leider van “buiten” hoeft aan te stellen.

Wil je meer weten over leiderschap en groepsvorming in organisaties? In de Lumax Producties nieuwsbrief krijg je maandelijks informatie over organisatieverandering, leiderschap en strategisch HR. Meld je nu aan voor de nieuwsbrief. Lumax Producties organiseert op 13 maart een offline bijeenkomst over veranderen en balanceren tussen werk en privé.