Bij ontslag is er niet altijd een schuldige

Als een medewerker voor outplacement bij ons komt, is het vaak zo dat hij heftige negatieve gevoelens heeft jegens de werkgever. Die is de schuld van het ontslag. Men voelt zich door het ontslag overrompeld, het is hen door de strot geduwd, het heeft ontbroken aan geschikte begeleiding enz. Ook voelen ze zich vaak in de steek gelaten door de P&O-adviseur. Woede, boosheid en teleurstelling hebben dan de overhand. Het komt ook voor dat de medewerker de schuld vooral bij zichzelf zoekt. Ze hebben het gevoel dat ze gefaald hebben, dat ze door de mand zijn gevallen en dat ze niets waard zijn. Die negatieve gevoelens zijn vaak hardnekkig.

In de meeste gevallen zijn die sterke negatieve gevoelens niet terecht. Noch jegens de werkgever, noch jegens zichzelf. Ik zal hieronder uitleggen waarom de “schuldvraag” bij veel ontslagen nauwelijks interessant is.

“Functies groeien uit mensen, en mensen groeien uit functies.” Deze uitspraak hanteer ik al jaren en die raakt de kern van dit onderwerp. Veel mensen gaan er, soms onbewust, vanuit dat het reilen en zeilen van een organisatie totaal gecontroleerd wordt door de mensen die in die organisatie werken. Als een organisatie slecht draait, komt dat dus door menselijk falen en als de organisatie juist goed presteert, hebben de werknemers dat veroorzaakt. In de praktijk ligt het echter niet zo simpel. Het functioneren van een organisatie wordt sterk beïnvloed door de prestaties van de concurrentie, de economische situatie, technologische ontwikkelingen, maatschappelijke veranderingen, wet- en regelgeving en allerlei andere externe factoren. Het is niet altijd mogelijk om hier adequaat op in te spelen.

Ook medewerkers veranderen. Of door verdergaande ervaring, of door scholing of training, of door een verandering van interesses. Soms drijven zij op hun routine en staan zij in feite stil. Het is een idee-fixe dat de ontwikkelingslijnen van een organisatie en die van een medewerker altijd parallel lopen. Er komen momenten waarop de afstand tussen beide lijnen te groot wordt en dan is ontslag nemen of krijgen voor de hand liggend. Het aanwijzen van een schuldige is dan niet realistisch. Zo gaan dat soort dingen nou eenmaal.

Het afgelopen jaar hebben wij een groot aantal medewerkers in outplacement gehad, die hun baan waren kwijtgeraakt vanwege de economische crisis. Veel organisaties konden daar weinig aan doen. Tegen een crisis van dergelijke proporties is geen kruid gewassen. Het ontslaan van een deel van het personeel is in een dergelijke situatie onvermijdelijk. Toch merkten we dat veel cliënten hun situatie op zichzelf betrokken als een persoonlijk falen of wezen op mismanagement van de werkgever.

Voor de organisatie en de P&O-adviseurs ligt bij gedwongen ontslag een taak. Wanneer er een duidelijk inzicht gegeven wordt in de situatie van de organisatie, zullen werknemers ook beter begrijpen dat hun ontslag niet persoonlijk gemotiveerd is. Op die manier wordt de schade aan het zelfvertrouwen beperkt en de negatieve emoties tegen de werkgever beheersbaar. Dan ontstaat er ook snel weer ruimte om te kijken naar de toekomst.

www.tomee.nl