Bonussen, de wetenschap spreekt zich uit

Op een middag ligt een visserman heerlijk op zijn rug op het strand naast zijn gammele en oude bootje. Er komt een miljonair voorbijlopen die de jongeman ziet liggen en een gesprek begint.
"Wat doe je?" vroeg de miljonair.
"Kan je dat zelf niet zien? Ik doezel," antwoordde de jongeman, geërgerd dat zijn siësta zo onceremonieel werd verstoord.
"Jawel, maar wat doe je voor de kost?" vroeg de miljonair.
"Ik vang vissen," zei de man, wijzend naar de vijver.
"Hoeveel vissen heb je vandaag gevangen?"
"Twee hele grote," antwoordde hij trots glimlachend.
"Wat heb je ermee gedaan?"
"Ik heb ze verkocht op de markt."
"Waarom ben je nu dan niet aan het vissen. Je kunt er nog makkelijk twee meer vangen."

De jonge visser keek verbijsterd. "Waarom?" vroeg hij.
"Die kan je ook verkopen en zo meer geld verdienen."
"Waarom?" vroeg de luie jongeman opnieuw.
"Nou, om wat visgerei te kopen."
"Waarom?"
"Om meer vissen te vangen, natuurlijk."
"Waarom?"
"Waarom? Nou, om meer geld te verdienen, dwaas!"
"Waarom?"
"Zodat je je een fiets kan veroorloven, een telefoon, een TV - zelfs een echt huis.
"Waarom?"
"Wel verdomme! Om gelukkig te worden natuurlijk!" riep de geïrriteerde miljonair uit.
"Ik ben al gelukkig zoals ik nu ben," antwoordde het voorbeeld van luiheid rustig, nam zijn fluit en blies een deuntje. "Waarom zou ik al die moeite nemen voor iets dat ik al in overvloed heb?"

Deze parabel komt uit 'Bonussen, de werking van variabele beloning', het nieuwe boek van mijn collega Patricia de Wit. Zo'n beetje alle theorieen staan erin behandeld die antwoord geven op de vraag wanneer bonussen wel of niet werken . Zowel black-box, white-box als red-box benaderingen van dit veel bediscussieerde beloningsinstrument worden uit de doeken gedaan. De Wit geeft in haar heldere schrijfstijl ook aan hoe en onder welke omstandigheden een bonussysteem kan worden ingevoerd.

Ik vind het haar verdienste dat zij niet de opvattingen van voor- of tegenstanders als uitgangspunt voor haar betoog nam, maar haar conclusies baseert op puur wetenschappelijke overwegingen. En dan blijken bonussen heel veel meer met mensen te doen dan we zo op het eerste gezicht veronderstellen.

Wat mij betreft is 'Bonussen' een absolute aanrader voor wie zich in dit heikele onderwerp wil verdiepen. Via managementboek.nl is het hier te bestellen.


Rolf Baarda is directeur van Bureau Baarda, belonings- en talentmanagement, salarismarktonderzoek en HR-advies
www.bureaubaarda.nl