‘Greed is good’. We konden dit al lezen in het boek De Prooi van Jeroen Smit over de opkomst en ondergang van de ABN. En nu kunnen we ook op het toneel zien hoe de topmannen -ja het waren allemaal mannen op één vrouw na- zichzelf zonder gewetensbezwaar verrijken.

Bij publicatie een paar jaar geleden veroorzaakte De Prooi een storm van publieke verontwaardiging over de ongebreidelde hebzucht die de top van de bank aan de dag legde. De hoon kwam vooral neer op het hoofd van de CEO Rijkman Groenink die er stoïcijns onder bleef. En die houding heeft hij nog steeds zo bleek recent in een tv-interview met Twan Huys. Van loutering was geen sprake. Groenink begrijpt nog steeds niet wat hij fout heeft gedaan en herkent zich totaal niet in het verhaal over de ABN zoals dat door de auteur van De Prooi te boek is gesteld.

Dat is niet vreemd, zo blijkt uit onderzoek. De resultaten daarvan tonen aan dat mensen met een hoge maatschappelijke status sneller geneigd zijn om over te gaan tot onethisch gedrag. Hun positieve houding ten aanzien van hebzucht en het najagen van eigenbelang, zetten hen hiertoe aan.

Dit betekent onder andere dat iemand die al carrière heeft gemaakt en die solliciteert op een hoge functie, eerder zal liegen over zijn cv dan iemand die aan het begin van zijn loopbaan staat. Referenties checken is dus juist voor topbanen zinvol. Het betekent ook dat naarmate mensen hoger in de boom komen te zitten, zij makkelijker over de schreef gaan. Ook omdat ze ermee weg komen. Als je daarbij bedenkt dat topmensen continu aan verleidingen worden blootgesteld om zichzelf te bevoordelen -denk aan snoepreisjes, geschenken, omkoping etc.- dan is het niet verwonderlijk dat onethisch gedrag juist in de top van organisaties een probleem is. En als topmensen in de fout gaan, dan duurt het niet lang of iedereen permitteert zich van alles, onder het mom van: als hij het mag, mag ik het ook.

Hoe bewaak je de integriteit van een organisatie?

Dan gaat het om:

-De juiste leider. Iemand die leiding geeft vanuit persoonlijke waarden, daarin transparant is en daardoor een rolmodel is. Dit is de belangrijkste voorwaarde. Zonder de juiste leider is het niet mogelijk om een organisatie ethisch op koers te houden. Omdat je vooral aan de top sterk in je schoenen moet staan, is het belangrijk dat een leider feedback krijgt op zijn handelen en daar open voor staat.

-Werken voor een hoger doel. Wat is de toegevoegde waarde die de organisatie maatschappelijk heeft? Geen focus op korte termijn winst maar op lange termijn waarde. Dit uitgangspunt moet terug te zien zijn in het beloningsbeleid. Dus geen bonussen uitdelen aan medewerkers die in korte tijd financiële targets halen, want dat werkt onethisch gedrag juist in de hand.

-Focus op doen wat juist is. Er moet een cultuur zijn waarin mensen durven opstaan en worden aangemoedigd en beloond als ze dingen constateren de niet juist zijn (in plaats van een cultuur waarin het beter is om je mond te houden omdat er toch niets mee gebeurt of je voor dit gedrag wordt afgestraft).

-De juiste mensen aannemen (en mensen die niet deugen ontslaan). In selectiegesprekken moet expliciet aan de orde worden gesteld vanuit welke persoonlijke kernwaarden iemand in het verleden heeft gewerkt en in zijn nieuwe functie wil werken. Het gaat dus niet alleen om een fit op het niveau van competenties maar minstens even belangrijk om een fit tussen wat iemand belangrijk vindt in zijn werk en wat de organisatie belangrijk vindt en kenmerkt.

Leg deze vier criteria langs de wijze waarop ABN opereerde en het is verklaarbaar dat in de ABN-cultuur persoonlijk gewin centraal stond. Groenink had een tomeloze ambitie om de top te bereiken, maar vanuit welke persoonlijke waarden hij leiding gaf, is niet duidelijk. Van werken voor een hoger doel was geen sprake, er werd alleen gewerkt voor de winst en aandeelhouderswaarde. Ethiek was geen issue en in het HR-beleid lag de focus vooral op competenties die iemand tot een goede bankier maken en minder/niet op persoonlijke integriteit. Geen wonder dat het misging.

Aantal keer bekeken: 349

Lees meer HR artikelen over: Integriteit, cultuur, kernwaarden, leiderschap

Laat een reactie achter

Je moet lid zijn van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland