Kengetallenraadsel voor een regenachtige vakantiedag

‘Het is niet mijn broer en toch is het de zoon van mijn vader’. De melige humor van Snip & Snap zullen de meesten nog wel kennen. Leuke raadseltjes voor in de file op weg naar de vakantiebestemming of voor de tent als de regenplassen het campingterrein onbegaanbaar hebben gemaakt.

Kengetallen hebben ook altijd iets raadselachtigs. Bijna nooit is het mogelijk om met zekerheid conclusies te trekken. Want kengetallen geven slechts een indicatie van de richting waarin de oplossing moet worden gezocht. Zij beschrijven namelijk wel de werkelijkheid, maar verklaren die niet!

Overhaast genomen beleidsmaatregelen zijn dus uit den boze! Niet alleen is altijd meer informatie nodig, ook de context van een kengetal moeten we kennen om gefundeerde uitspraken te kunnen doen. Zo niet, dan kan het kengetal ons lelijk op het verkeerde been zetten.

Kijk eens naar de onderstaande leeftijdsverdeling van mannen en vrouwen. Opvallend is dat het aandeel vrouwen binnen de lagere leeftijdscategorieën groot is. In de hogere categorieën daalt dat aandeel fors om daarna weer toe te nemen. Wat vertelt dit kengetal ons?

Op het eerste gezicht heeft de betreffende organisatie een flink probleem. Veel jonge vrouwen verlaten het bedrijf. Moeten we daarom de directie adviseren deeltijdarbeid te stimuleren of is kinderopvang hier de oplossing?

Wellicht verdient het aanbeveling eerst nog eens kritisch naar het kengetal te kijken, voordat we ons advies aan de directie uitbrengen. Een leeftijdsverdeling is namelijk geen periode, maar een tijdstipgrootheid. Het is dus helemaal niet gezegd dat veel jonge vrouwen zijn uitgestroomd. Misschien is zelfs wel van het omgekeerde sprake en heeft het bedrijf onlangs een forse verjonging doorgevoerd.

Ook zeggen procentuele verdelingen niets over de omvang van het probleem. Het aantal vrouwen in dit voorbeeld kan wel eens zo klein zijn dat geen algemeen beleid gerechtvaardigd is, maar maatregelen die meer op de individuele problematiek toegesneden zijn.

Zou ons bekend zijn wat voor soort bedrijf dit is en wat de doelstellingen zijn, dan zouden we het helemaal wel uit ons hoofd zetten over deeltijdwerk en kinderopvang te praten. Het bedrijf in kwestie beheert een groot aantal kledingfilialen, dat zijn klandizie voornamelijk uit het jongere koperssegment betrekt. Door onder andere het aanbieden van contracten voor bepaalde tijd en een bescheiden arbeidsvoorwaardenpakket, stuurt de bedrijfsleiding bewust aan op een regelmatige ‘verversing’ van het winkelpersoneel. Zo hoopt men te bereiken dat de klant zich in het verkooppersoneel blijft herkennen. Een verkeerde interpretatie van het kengetal leeftijdsopbouw had hier dus zeker niet geholpen. Sterker, de continuïteit van het bedrijf zou in gevaar zijn gebracht.

Conclusie: Om te weten waarom iets is zoals we het meten, is altijd meer en diepgravend onderzoek noodzakelijk. Het is als de piloot die regelmatig zijn meterpaneel raadpleegt. Als blijkt dat onverwachts het toestel hoogte verliest is dat een belangrijk signaal. De reden waarom het vliegtuig plotseling daalt blijft echter ongewis, totdat de piloot zijn instrumentarium aan specifieke tests heeft onderworpen.

Kengetallen staan niet op zichzelf, maar moeten in samenhang met de organisatorische omstandigheden en het gevoerde personeelsbeleid worden bestudeerd. Dit plaatst een duidelijke kanttekening bij het gebruik van kengetallen. Aan deze cijfers mag nooit meer waarde worden toegekend dan zij feitelijk bezitten: het signaleren van zaken die nader moeten worden onderzocht.


Rolf Baarda, directeur van Bureau Baarda een middelgroot adviesbureau op het gebied van beloningsmanagement (functiewaardering, beoordelingssystemen, salarismarktonderzoek) in relatie tot organisatie-effectiviteit (focus, strategie, processen, gedrag)
www.bureaubaarda.nl
www.twitter.com/RolfvanBB