Normaal? Oordeel uitstellen en toetsen

Wat normaal is en wat niet wordt bepaald door de normen die we hanteren. Dit kan verschillen per individu en per groep en er kunnen afspraken over gemaakt worden.

Als assessmentpsycholoog of statisticus denk ik bij de term ‘normaal’ al snel aan de normaalverdeling die gebruikt wordt bij het opstellen van de normgroepen behorende bij psychologische testen. Mensen kunnen binnen het gemiddelde van deze normgroep vallen of daar 1 of 2 standaarddeviatie van afwijken. De theorie op het vlak van methode en technieken vind ik op zich minder relevant voor de lezers van HR Base. Mensen (en hun gedrag) behoren echter doorgaans wel tot het takenpakket van de gemiddelde HR Professional en sommigen doen professioneel ook nog iets met het interpreteren van gedag van mensen; of het nu gaat om beoordelingen, competentiemanagement of de ontwikkeling van mensen.

Interpreteren van gedrag en iets vinden van wat iemand doet, doen we dagelijks. Wanneer je dit beroepsmatig doet, is het (in mijn ogen) van belang dat je dit ook professioneel en zorgvuldig doet. Een moment van toetsing, door hoor-wederhoor toe te passen, jouw oordeel naast het oordeel van een ander te leggen, meerdere instrumenten te gebruiken die hetzelfde meten kan helpen bij het professioneel beoordelen/interpreteren van gedrag.

In een test kan iemand afwijken van wat normaal is, maar dat kan juist zinvol zijn voor de effectiviteit van zijn functioneren. Ook kan afwijken van het gemiddelde minder effectief zijn. Misschien vond Wilders dat Rutte minder effectief was in zijn gedrag en bedoelde hij met zijn opmerking ”doe eens normaal man” dat hij het van belang vond voor het optreden van de minister president dat hij iets meer opschoof richting het gemiddelde van de normaal-verdeling. De beperking aan een normgroep is dat het ook slechts een representant is van een groter geheel.

Naast de inhoudelijke boodschap (of iemand dus wel of niet normaal is en wel of niet effectief in zijn of haar gedrag) wil je dat de boodschap overkomt bij de ontvanger. Hiervoor is het van belang dat je gelegitimeerd bent om iets van iemands gedrag te zeggen. Kortom, toetsen of de ontvanger openstaat/ontvankelijk is voor de boodschap, is ook van belang bij het interpreteren van gedrag en dan vooral wat betreft deze interpretatie te verbinden aan degene waarover het gaat. Wanneer het eenrichtingsverkeer is (zoals bij een beoordeling) is dit minder belangrijk, echter in feedbackgesprekken, functioneringsgesprekken en coachingsgesprekken is dit wel van belang.