Twee wijze lessen van het WK, ook voor HRM

Les 1: Winnen doe je in de rust
De match tegen Brazilië was de wedstrijd van de mentale weerbaarheid waarop trainer Van Marwijk zolang gehamerd had. “Als je iets wilt, moet je het gewoon doen. Maar er is een verschil tussen doen en écht doen, tussen geloven en écht geloven.” Oranje blonk misschien niet uit in goed voetbal, maar wel in saamhorigheid en vechtlust.

Op de keper beschouwd is Brazilië – Nederland de enige echt memorabele wedstrijd geweest van het Nederlands Elftal. Nog wat preciezer, de tweede helft liet het voetbal zien waarvoor onze jongens naar Zuid Afrika gekomen waren. Sneijder, niet mijn icoon waarvoor ik in Amsterdam een woonboot tot zinken breng, had wijze woorden over voor zijn coach. “Negen van de tien trainers wisselen. Van Marwijk bleef vertrouwen houden in de elf die op het veld stonden. Eerst liet hij ons een beetje praten, daarna vertelde hij heel relaxed wat er moest gebeuren. Zonder in te grijpen op één of twee posities. Dat is een groot compliment. Misschien is dat hét moment geweest. Dat je het vertrouwen van de trainer kunt terugbetalen. Hij zei jongens nog 45 minuten, we pakken ze. Dan kun je zien dat we mentaal sterker zijn, dan voorheen. Van Marwijk zelf: “Waarom moet een coach altijd iets veranderen. Het vraagt soms meer moed om juist niet te veranderen”.

Winnen doe je in de rust. Wat een prachtige metafoor. Is organisatieverandering niet 'gewoon' in de rust de knop om zetten en gaan doen waarvoor je gekomen was: winnen. Een klant zei het laatst nog tegen me: “We kunnen die hark veranderen, maar uiteindelijk is dat niet de oplossing. Het gaat allemaal om gedrag. Als we hier de juiste dingen doen, als we willen samenwerken, gaat het zoals het moet.” Gelukkig, denk ik dan, staan veel bedrijven met nog slechts 1-0 achter en volgt er nog een tweede helft.

Les 2: Maak identiteit niet ondergeschikt aan doelen
Focus, focus, focus. Gek werden de spelers op het laatst van het woord, maar het was toch echt zo, hun hoofd zat vol met maar één ding: het WK moest gewonnen worden. Balans in het team en mentale weerbaarheid zouden voorkomen dat Nederland doelpunten tegen kreeg en op het juiste moment in staat was om toe te slaan.

De wedstrijd tegen Kameroen, waarin niets meer op het spel stond, was de ideale gelegenheid om het ‘totaalvoetbal op eigen speelhelft', zoals je het optreden van Oranje tijdens het WK zou kunnen typeren, te verheffen tot voetbal dat ook bekoren kan. Het bleek een illusie. Mooi voetbal was secundair. Oud international John Bosman had daar geen problemen mee, liet hij desgevraagd weten. “Als de titel binnen is, vraagt echt niemand meer of je goed hebt gespeeld.”

O ja? Is het spel aanvaardbaar als het inherent is aan het doel? Of had er meer evenwicht moeten zijn tussen focus en resultaat (de marktvraag) enerzijds en de middelen (maatschappelijke betrokkenheid door aantrekkelijk voetbal) anderzijds. Een moreel dilemma waar na de crisis steeds meer bedrijven voor staan. Van Marwijk kwam er tijdens dit toernooi niet uit. Want laten we wel zijn, wie is nu echt trots op het behaalde resultaat?

Daarom nog een citaat vanuit een heel andere hoek. Arjan Erkel, anderhalf jaar lang gegijzeld door Tsjetsjeense rebellen, leert tegenwoordig zijn gehoor van managers, dat wat je ook overkomt, je altijd jezelf moet blijven. “Ga geen gekke dingen doen. Pas je niet aan. Word geen Moslim en doe geen ontsnappingspoging als je geen reële uitweg ziet. Heeft allemaal geen zin. Overleven betekent blijven wie je bent. Geef je identiteit nooit op.”

Misschien is dat wat mij nog het meest is bijgebleven van het WK. Dat Nederland zo on-Nederlands heeft gespeeld. Geef mij dan toch maar weer mannen als Cruijff, Neeskens en Krol. Of Gullit en van Basten met Berry van Aerle op de rechterflank. Of Bergkamp en de geniale passing van Frank de Boer. Kerels die de wereld voetballes gaven. Mannen die als martelaren op Duitse slagvelden stierven. Helden om eeuwig trots op te zijn.


Rolf Baarda, directeur van Bureau Baarda een middelgroot adviesbureau op het gebied van beloningsmanagement (functiewaardering, beoordelingssystemen, salarismarktonderzoek) in relatie tot organisatie-effectiviteit (focus, strategie, processen, gedrag)
www.bureaubaarda.nl
www.twitter.com/RolfvanBB