Zwermorganisaties: vliegen op dezelfde snelheid

Deze week zag ik op tv een theoretisch biologe die onderzoek doet naar spreeuwenzwermen. Een fascinerend gezicht is het, zoals die grote zwermen vogels door de lucht bewegen alsof het één lichaam is. Ze vliegen in een hoog tempo en maken schijnbaar willekeurige bochten en kiezen steeds een andere richting. Maar steeds zonder botsingen. Bijna onmogelijk om je voor te stellen dat dat kan.

In moderne organisatietheorieën wordt ook steeds meer gesproken over zwermen, zwermorganisaties. Dat kan betekenen een groep van zelfstandigen die samen werken, maar ook groepen van kleinere of middelgrote organisaties die met elkaar producten of diensten leveren. In soms wisselende samenstellingen en met wisselende projecten en doelen. Misschien wel net als de spreeuwenzwermen haast willekeurige richtingen kiezend.

Hoe kan zo’n organisatievorm werken? Een paar dingen vielen me op aan de biologische uitleg, die volgens mij ook opgaan in zwermorganisaties.

- Er is geen leider in de zwerm. Wie op het ene moment achteraan vliegt, kan op het volgende moment aan de zijkant vliegen en dan opeens weer voorop. Zo ook met zwermorganisaties. Er is geen sprake van een formele hiërarchie. Een tijdje kan iemand de leiding nemen, maar dat is niet gebaseerd op positie of macht, maar meer omdat die persoon of groep (toevallig) voorop vliegt in die richting. Kun je dat niet accepteren of wil je je leiderspositie behouden dan kun je na een tijdje merken dat je de zwerm uitgevlogen bent. De richting is veranderd zonder dat je het in de gaten had.
- Allemaal dezelfde snelheid: als iedereen een constante snelheid aanhoudt dan is er geen kans op botsingen. Pas als snelheden verschillen wordt het risico van ongelukken groter. Werk je in een zwermorganisatie, dan is het van belang dat alle partners elkaar kunnen volgen en bijhouden. Dat vergt veel van het delen van kennis en inzichten. Bewust tijd daarvoor inplannen lijkt me essentieel!
- Letten op je buurman: je hoeft in de zwerm niet steeds de hele big picture te zien. Het is voldoende als iedereen zijn eigen buurman in de gaten houdt. Kijk wie er voor je vliegt en wie er naast je vliegt en stem daar op af. Als iedereen dat doet dan functioneert de zwerm. Ik interpreteer dat als het zoeken naar de menselijke maat in zwermconstructies. In vrijblijvende, tijdelijke en haast structuurloze werkomgevingen is het cruciaal dat we op menselijk niveau elkaar blijven vinden en zoeken. Als dat menselijk contact en de relatie niet tot stand komt of aanwezig is dan verliest de zwerm zijn basis, ontstaan botsingen en verdwijnt de coherentie in de zwerm.

Ik ben benieuwd of het echt wat wordt met de zwermorganisatie in de toekomst. Wat denk jij? Zou je zelf een vogel in de zwerm willen zijn?