HR - Innovaties: “speltheorie - waarom overheidsorganisaties blijven groeien”

In één van mijn vorige blogs onder de titel “let’s play games” heb ik het onderzoek van Anderson (onder de titel: “waarom overheidsmanagers niet willen deugen”) aangehaald, als inleiding in de speltheorie. Ik gebruikte dit als voorbeeld om aan te tonen, dat als de ambtenaar/bestuurder als het ware “gevangen” zit in het spel van budgetverdeling, de ambtenaar niet anders kan dan overclaimen; het zogenaamde Nash-evenwicht.

Nu zijn er inmiddels vele speltypen beschreven en onderzocht (en in één van mijn vorige blogs heb ik het speltype “prisoners dilemma” besproken), maar ik wil in het kader van de titel van deze blog één speltype in het bijzonder er uitlichten en hier bespreken en dat is het speltype “The Tragedy of the Commons”.

Deze term is bedacht door wetenschapper Garrett Hardin in 1968 en wordt gezien als een sociaal dilemma. Het is net als het prisoners dilemma een onderdeel van de speltheorie. The Tragedy of the Commons beschrijft wat er kan gebeuren als individuen handelen in hun eigen belang en daarbij negeren wat het beste is voor de hele groep. Bijvoorbeeld: een groep boeren deelt een gemeenschappelijke weide waarop ze hun koeien laten grazen, zo gaat het verhaal. Sommige individuele boeren beseffen dat als ze meer (eigen) koeien op de gemeenschappelijke weide laten grazen dit hen ten goede komt, omdat het gras gratis is. Echter, door het vergroten van hun eigen kudde gaan anderen dat ook doen. Daarbij letten ze ieder afzonderlijk op hun eigen belang, maar niet op het totale belang. In dit geval let men niet op de totaal beschikbare hoeveelheid weide, hetgeen leidt tot de vernietiging van de gemeenschappelijke weide. Deze vernietiging leidt uiteindelijk tot het verdwijnen van alle kuddes, omdat er geen voedsel meer over is. Een onbedoelde tragedie! Het eigenbelang gaat ten koste van het algemeen belang.

Andere voorbeelden van dit speltype zijn de overbevissing van de oceanen, de ontbossing in de regenwouden van Brazilie en Indonesië, de uitputting van vruchtbare grond.. enzovoorts.

Dr. R.J. Anderson zoekt de verklaring van het gedrag van de "overclaimende" ambtenaar in het speltype van het “prisoners dilemma”. Het lijkt er alleen niet op dat het hier gaat om het prisoners dilemma, maar om de spelsituatie de 'Tragedy of the Commons'. Het gaat in dit onderzoek immers om het gemeenschappelijk gebruik van een (common) goed (budget) dat voor iedereen toegankelijk is. De tragedie ontstaat als er geen regels zijn en dit gemeenschappelijk goed door iedereen onbeperkt gebruikt kan worden, waardoor het uitgeput zal raken. De 'commons' zijn elk gemeenschappelijk belang dat gedeeld kan worden door een groep mensen.

Dit gebeurt ook in ambtelijke organisaties: om inkomsten te verkrijgen, doet elke ambtenaar/bestuurder een claim op de gezamenlijke (door belasting verkregen) algemene middelen. Egoïstische ambtenaren (én bestuurders) doen aan budgetmaximalisatie doordat zij meer budget claimen uit het gemeenschappelijke budget (de 'commons' ) dan dat zij redelijkerwijs nodig hebben. Als een individuele ambtenaar niet over-claimt leidt dit tot het probleem dat anderen dit wel doen, hetgeen uiteindelijk betekent dat hij een individueel lager budget krijgt en hij minder kan uitgeven om de totale kosten van zijn werk te dekken. De individuele ambtenaar/bestuurder is dus “gevangen” in dit dilemma (dit is daarmee dus een Nash-evenwicht). Hij moet dus wel over-claimen om zijn benodigde inkomsten veilig te stellen.

Het gevolg is dat ambtenaren/bestuurders om strategische redenen de waarheid geweld aandoen en dat vrijwel allen (93%; zie onderzoek Anderson) op individuele gronden een te groot budget eisen. Dit gaat ten koste van de gemeenschap, aangezien ambtenaren en bestuurders de rekening van dit gedrag doorschuiven naar deze gemeenschap. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de vorm van verhoging van belastingen, zoals het B.T.W-tarief van 19% naar 21%, accijnzen op tabak en alcohol, het invoeren van nieuwe belastingen, w.o. luchthavenbelasting en het kwartje van Kok of door verhoging van leges, enz. enz.

Als de ambtelijke organisaties zo ver zijn gegroeid en de hoeveelheid financiële middelen die de samenleving kan betalen gaat afnemen (zoals nu het geval is tijdens de financiële crisis), stort het systeem in zoals we nu zien in Griekenland. Dit resulteert in de 'Tragedy of the Commons'. Speltheoretisch is snel in te zien dat het gedrag van de individuele ambtenaar de dominante strategie is en dat deze uitkomst zonder maatregelen (lees opgelegde spelregels) niet te voorkomen is. Hierin vinden we dus een verklaring waarom het ambtelijk apparaat nog steeds groeit en waarom er een overschot is aan ambtelijke producten, zoals bijvoorbeeld te veel regels (Zie ook: Niskanen, W.A., 1971, Bureaucracy and representative government, Chicago).

Aantal keer bekeken: 740

Laat een reactie achter

Je moet lid zijn van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland

Reactie van Adriaan Brouwer on 17 september 2012 at 9:35pm

@allen: dank voor jullie reacties! Erg herkenbaar wat jullie schrijven en eens te meer reden ook voor bestuurders en politici om te begrijpen welke (speltheoretische) mechanismen werkzaam zijn, bijvoorbeeld in relatie tot de eurocrisis of het bezuinigen op overheidsuitgaven. Zolang dit niet wordt begrepen zal de "tragedy" zich blijven voltrekken ben ik bang..

Reactie van Wim van Druten on 17 september 2012 at 4:58pm

Thijs had het al over het buitenland en de crisis maar de Europese Unie kan er ook wat van (het uitdijende gedrag inclusief kostenverhoging en salarisontwikkelingen over Brussel & Straatsburg). Dan heb ik het niet over het realiseren van een Europa. Dat is een andere discussie.
In Brussel zitten dus de echte gamers die een spelletje kunnen spelen.

Reactie van Frans van den Berge on 17 september 2012 at 4:28pm

Anders denken veroordelen we tegenwoordig makkelijker dan dat we doordenken en de ratio willen zien. Onze grenzen zijn open. Maar niemand wil daar nog naar kijken omdat het "niemands probleem" is...

Reactie van Frans van den Berge on 17 september 2012 at 4:26pm

Tot op heden is geen enkele politieke partij dapper genoeg geweest om daadwerkelijk te reorganiseren. het ODRP (onderdeel VNG) is capabel genoeg dit blauwdruk te schrijven.

De politieke wil ontbreekt en de visie om de noodzaak in rode letters te schrijven.

Reactie van Roel van der Heiden on 17 september 2012 at 3:04pm

En bovenstaande geldt ook voor stafafdelingen in corporates. Niet altijd op basis van budget, maar op basis van het bepalen van meer spelregels, die onderhouden en gecoördineerd moeten worden, waar mensen voor nodig zijn, die nog meer regels verzinnen, enz.
Eens in de zoveel jaar grijpt er een bestuurder in die een reductieprogramma doorvoert en daarna start het circus opnieuw.

Reactie van Thijs Swaders on 17 september 2012 at 3:03pm

Hallo Adriaan, een interessante benadering. Dit doortrekkend naar wat breder verband op Europees niveau, dan zie ik de connecties met subsidiemisbruik, de Griekse en Spaansesituatie (grazen uit de wei en zelf weinig bijdragen) etc. Kortom het stellen van regels over de omgang met elkaar in dit verband is nu dus van het grootste belang of anders...? Het is natuurlijk in dit verband ook wel zoiets van hoe naïef kunnen politieke leiders zijn?