Zelfsturing is als Geert Wilders, een verkeerd antwoord op een goed probleem

Steeds meer organisaties raken geïnspireerd door bedrijven die platter gaan werken. De nieuwe organisatiemodellen als holacracy, sociocracy winnen steeds meer aan terrein en verleiden organisaties ertoe om ook meer vanuit zelfsturing te gaan werken. “Ja, we hebben misschien wel teveel middenmanagement en moet de medewerkers weer autonomie geven. Als we stoppen met managers besparen we geld en geven de medewerkers meer regie over hun werkzaamheden.” Alleen maar winnaars of toch niet? Nee, ben ik van mening. Zelfsturing is niet iets wat je zou moeten willen implementeren in je organisatie en toch is de zoektocht precies wat jouw organisatie nodig heeft.

Maatschappij
Laten ik beginnen met waarom zelfsturing wat mij betreft geen heilige graal is in de hedendaags queeste in het organiseren van werk. Mijn antwoord heeft alles te maken met de maatschappij waar we in leven. Wij zijn eigenlijk het meest creatief als peuter. Kijk maar naar tekeningen die kleine kinderen maken op de basisschool, hoe jonger ze zijn hoe creatiever want ze hebben nog geen voorbeeld. Naar mate we ouder worden, worden we gevormd, in een keurslijf gedrukt en moet je voldoen aan de norm. Om deze reden zijn er zeer veel kritische geluiden over het onderwijs, dat het de jeugd niet langer goed voorbereid om de wereld van morgen maar dat is een andere discussie. Feit is dat wij mensen heel directief worden opgevoed. Wij krijgen van jongs af aan te horen hoe we ons moeten gedragen, wat we moeten doen, wat goed is en wat niet. Niet alleen op school maar ook thuis (om die reden wint dogma-vrij opvoeden aan populariteit). Resultaat is dat wij geconditioneerd worden om te luisteren naar hoe we ons moeten gedragen. Dit is tijdens onze hele schoolcarrière het geval en als je daar aan meedoet krijg je een diploma. Omdat je je hebt geconformeerd aan de norm. Nogmaals, ik ben hier geen voorstander van maar zo werkt de maatschappij (nu nog). En dan, dan ga je aan het werk en beslist een organisatie om het anders te gaan doen. De volledige zeggenschap terug te geven aan medewerkers. Maar hoe ga je dan te werk? In je hele opvoeding, schooltijd kreeg je altijd netjes opgedragen wat je moest doen en nu moet je alles zelf beslissen. Het is niet dat we dat niet willen, we zijn het niet gewend, we kunnen het niet.
Ik weet ook dat er een handvol voorbeelden zijn van organisaties die toch opvallen door een succesvolle manier van zelfsturing (ik heb er zelf onderzoek gedaan) zoals VOYS en Buurtzorg. Grote verschil is dat deze organisaties vanaf de eerste dag zo zijn gaan werken en hiervoor die paar procent professionals aantrekken die echt op deze manier willen én kunnen werken.

Middel of doel
Bij een keuze voor zelfsturing is het interessant om na te gaan waarom hiervoor wordt gekozen. Is het om kosten te besparen, om medewerkers meer autonomie te geven, om beter in te spelen op verandering? Veel organisaties worden enthousiast door succesverhalen van bijvoorbeeld Buurtzorg maar komen bij de implantatie erachter dat de praktijk weerbarstig is. Daarom is de vraag, is zelfsturing een middel of een doel zo cruciaal. Zelfsturing is nooit een doel op zich. Het doel is altijd vanuit een organisatie meer waarde creëren en de zoektocht hoe die waardecreatie te verhogen. Er zijn tal van manieren die organisaties daarbij kunnen gaan helpen maar wat het middel ook is, doe het stapje voor stapje. Zelfsturing is een rigoureuze verandering waarbij moeilijk vooraf vastgesteld kan worden of dit de organisatie echt gaat helpen meer waarde te creëren en maatschappelijk gezien is het een methodiek die we niet gewend zijn.

Zelfsturende organisaties als winnaars
Maar. Toch ben ik fan van organisaties die zelfsturing implementeren. Vanwege de veranderende wereld. Vanwege het feit dat organisaties mee moeten. En dat is precies de reden waarom de zoektocht naar zelfsturing zo ontzettend hard nodig is. Er is een bijzonder grote kans dat de manier waarop jouw organisatie nu georganiseerd is niet klaar is voor een turbulente toekomst. Een toekomst waarin werk er anders uit gaat zien, medewerkers meer dan ooit moeten innoveren en organisaties beter dan ooit voor hun medewerkers moeten gaan zorgen. Zelfsturing is een antwoord op die zoektocht. En dat organisaties het proberen valt te prijzen. Ze voelen urgentie, weten dat het anders moet en deze organisaties zetten zelfs de stap om het ook echt te gaan doen. Dat verdient niets anders dan lof. En hoe vaker je iets probeert hoe eerder je bij de echte oplossing bent. Dat is vermoed ik niet volledige zelfsturing maar wellicht iets wat daar op lijkt maar daar kom je pas achter als je het gaat doen. Dus probeer maar ga niet over op zelfsturing, wij mensen zijn het simpelweg niet gewend. Zelfsturing is als Geert Wilders, een verkeerd antwoord op een goed probleem.

Arjen Banach is veelgevraagd spreker op het gebied van verandering, innovatie, organisatiecultuur, duurzame inzetbaarheid en werkgeluk. Met zijn vernieuwende en innovatieve kijk op hoe winnende organisaties in de wereld van morgen zijn georganiseerd staat hij wekelijks op het podium om professionals door heel Nederland te inspireren. Daarnaast is hij Chief Happiness Officer in de zorgsector waar hij zich bezighoudt met een bouwen van een culturen waarin professionals optimaal kunnen presteren en betrokken zijn. Hij is ook de host van de podcast 'Energie aan het Werk'.

Aantal keer bekeken: 456

Laat een reactie achter

Je moet lid zijn van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van HRbase - grootste HR netwerk van Nederland