AOW 67 jaar? Wij gaan staken!

De verhoging van de AOW-leeftijd houdt de gemoederen bezig. Op 20 januari 2010 hield de Tweede Kamer een hoorzitting waarbij vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers, de SER en bedrijven waren uitgenodigd. De hoorzitting was voor vakbond FNV aanleiding om opnieuw op te roepen tot stakingen.

Het stakingsrecht is vastgelegd in Europese regelgeving (artikel 6 lid 4 Europees Sociaal Handvest (ESH)). Stakingen die voldoen aan de voorwaarden uit het ESH moet een werkgever in beginsel toelaten, ondanks de vervelende gevolgen voor de bedrijfsvoering die hieraan verbonden zijn.

Waar moet een staking aan voldoen om rechtmatig te zijn?

Allereerst moet het gaan om een belangenconflict. Het mag niet gaan om een zuiver politiek conflict. Een belangenconflict ontstaat meestal bij het onderhandelen over arbeidsvoorwaarden. Bijvoorbeeld: de werkgever wil de lonen bevriezen, terwijl het personeel een loonsverhoging wil. Daarnaast moet een staking het laatste redmiddel zijn (‘ultimum remedium’). Er mag pas worden gestaakt als echt duidelijk is dat gesprekken en onderhandelingen niets opleveren. Eén mislukt gesprek mag niet direct aanleiding zijn om te gaan staken. Ook moet een staking tijdig worden aangekondigd. De werkgever krijgt zo alsnog de gelegenheid om het geschil op te lossen en heeft de tijd om onnodige bedrijfsschade te voorkomen.

Stakingen tegen de verhoging van de AOW-leeftijd

Bij e-mail van 1 oktober 2009 heeft FNV een werkonderbreking aangekondigd op woensdag 7 oktober 2009 in de ochtendspits. Het doel van deze staking is om te protesteren tegen de plannen van het kabinet om de AOW-leeftijd te verhogen naar 67 jaar. Aan werkgever HTM wordt verzocht om medewerking te verlenen aan deze werkonderbreking. HTM wil echter niet meewerken en zij start een procedure. De voorzieningenrechter Amsterdam overweegt dat het hier de vraag is of er sprake is van een belangengeschil tussen werknemers en de werkgever. De rechter overweegt dat dit tot 1 oktober 2009 zeker het geval is geweest, maar dat het woord nu aan de regering en de Tweede Kamer is. Omdat er geen geschil is tussen de werkgever en de werknemers, is een staking onrechtmatig. Een staking is niet bedoeld om de overheid onder druk te zetten bij haar besluitvorming, aldus de rechter.

Van de voorzieningenrechter Utrecht mag er wel worden gestaakt tegen de verhoging van de AOW-leeftijd. Schoonmaakbedrijf EW startte een procedure nadat vakbond FNV de werknemers van EW op 15 januari 2010 had oproepen om te staken. De rechter oordeelt dat het kabinetsbesluit om de AOW-leeftijd te verhogen geen onderwerp van collectieve onderhandelingen is, maar dat het wel uitgangspunt vormt voor diverse regelingen waarover collectief wordt onderhandeld. FNV heeft gesteld dat de ingangsdatum van de AOW op veel vlakken directe gevolgen heeft voor de onderhandelingen over bijvoorbeeld aanvullende pensioenen of over aanvullingen tijdens ziekte of arbeidsongeschiktheid. De resultaten van collectieve onderhandelingen uit het verleden dreigen ongedaan gemaakt te worden door de plannen van het kabinet, aldus de voorzieningenrechter, zodat de staking rechtmatig is.

Wel of niet staken?

Twee rechters komen in een vergelijkbare zaak tot een tegenovergesteld oordeel. Dit is niet in het belang van de rechtszekerheid. De uitkomst van de procedure bij de voorzieningenrechter Utrecht gaat ver voor de betrokken werkgever. Zowel HTM als EW heeft geen directe invloed op de uitkomst van de kabinetsplannen. Dit is een fundamenteel verschil met een verzoek van het personeel om een loonsverhoging of het voornemen van een werkgever om een bepaalde fabriek te sluiten. Deze onderwerpen vallen immers binnen de beleids- en beoordelingsvrijheid van de werkgever, zodat je kunt spreken van een belangenconflict. Wat vindt u van deze verschillende uitkomsten?